عقيده شاگردان نخستين مسيح مخالفت كرد و گفت : مسيح از انسان بالاتر است ، او نمونه‌اى از انسان تازه ، يعنى « عقل عالى » است كه از خداوند متولّد شده ، و پيش از پيدايش اين جهان بوده است و سپس در اين جهان به صورت انسانى درآمد تا مردم را نجات بخشد ، ولى در عين حال او پيرو خداى پدر است . . . » . دائرة المعارف مزبور سپس اضافه مىكند : « ژوستن مارشير ، كه از تاريخ‌نويسان قرن دوم ميلادى است ، مىگويد : در زمان او در كليسا كسانى بودند كه عيسى مسيح را انسان خالص ، منتها انسانى كه از ساير مردم كامل‌تر بود مىدانستند ولى بعداً هر قدر دايرهء مسيحيّت توسعه يافت و افراد تازه‌اى از بت‌پرستان آيين مسيح را پذيرفتند عقايد تازه‌اى به آن افزوده شد » . « 1 » نويسندهء قاموس مقدّس نيز به اين حقيقت اعتراف كرده است ، آنجا كه مىگويد : « ولى مسألهء تثليث در عهد عتيق و عهد جديد مخفى و غير واضح است » . « 2 » * * * شگفتىهاى توحيد و تثليث منظور از اب و ابن و روح‌القدس چيست ؟ چنان كه در بحث‌هاى گذشته گفتيم ، در كتب مقدّسه مسيحيان با

--> ( 1 ) . فريد وجدى ، دائرة المعارف ، مادّهء « ثالوث » . ( 2 ) . قاموس مقدّس ، ص 345 .